Հաստ աղիքի քաղցկեղը (կոլոռեկտալ) հաճախ հանդիպող չարորակ հիվանդություն է, որի առաջացման վրա ազդում են ինչպես շրջակա միջավայրի, այնպես էլ ժառանգական գործոնները։ Հաստ աղիքի քաղցկեղը չարորակ հիվանդությունների շարքում ախտորոշման հաճախականությամբ գրավում է երրորդ տեղը տղամարդկանց և երկրորդը՝ կանանց շրջանում։
Ռիսկի գործոններից են՝
- տարիքը,
- աղիների բորբոքայի հիվանդությունները՝ մասնավորապես ոչ սպեցիֆիկ խոցային կոլիտն ու կրոնի հիվանդությունը,
- որովայնի, կոնքի շրջանի նախկինում ստացած ճառագայթային թերապիան,
- ցիստիկ ֆիբրոզը,
Այլ ռիսկի գործոններից են՝
- կարմիր վերամշակված մսամթերքի օգտագործումը,
- ալկոհոլի չարաշահումը,
- ծխելը,
- ճարպակալումը,
- շաքարային դիաբետը։
Տարբերվում են սպորադիկ և ընտանեկան դեպքեր։
- Սպորադիկ դեպքեր․ սա նշանակում է, որ հիվանդությունը տեղի է ունենում ոչ ժառանգական ձևով, և գերակշռող մեծամասնությունը (ավելի քան 70%) պատկանում է այս խմբին։ Այն կապված է արտաքին գործոնների հետ՝ սննդակարգի վատթարացում, վարակներ, վնասակար սովորություններ (ծխախոտ, ալկոհոլ)։
- Ընտանեկան դեպքեր (ադենոմատոզ պոլիպոզը և Լինչի համախտանիշ)․ հաստ աղիքի քաղցկեղների 10-15%-ը կապված է ժառանգական մուտացիաների կամ գենետիկ խանգարումների հետ։ Այս դեպքերում ընտանիքում շատ հաճախ մի քանի անդամների մոտ առկա է հաստ աղիքի քաղցկեղ կամ առկա են պոլիպներ, և հիվանդության զարգացումը տեղի է ունենում ավելի վաղ՝ 40-45 տարեկանից։
Հաստ աղիքի քաղցկեղի ախտորոշման համար իրականացվում է կոլոնոսկոպիա։
Բուժման ընտրությունը կախված է հիվանդության տարածվածության աստիճանիցև մի շարք մուտացիաների առկայությունից: Կարող են օգտագործվել ինչպես վիրահատական, այնպես էլ դեղորայքային (քիմիաթերապիա, իմունոթերապիա, թիրախային թերապիա) և ճառագայթային բուժման եղանակներ։